وابستگی به مسیر تاریخی یا (Path Dependence) یک مفهوم سیاسیست؛ یعنی: تصمیمها و ساختارهای گذشته، مسیرهای آینده را شکل میدهند و تغییر را سختتر یا پرهزینهتر میکنند.
به زبان ساده: اولین انتخابها اثر بلندمدت دارند!
درست شبیه ازدواج که میتواند اثراتش تا پایان عمر همراه فرد باشد.
×××
خوب است که به گذشتهی مادی و پارسی و پارتی مفتخریم؛ اما نباید چوب گذشته را توی کونمان بکنیم. چراکه جهان تغییر کرده؛ آدمها تغییر کردهاند و ارزشها عوض شده. لذا تمایل به مفهوم وابستگی به مسیر، هرگونه تغییری را سخت و پرهزینه خواهد کرد.
×××
برای درک وابستگی به مسیر تاریخی به یک مثال سادهی جهانی بسنده میکنم:
سیستم راهآهن بعضی کشورها هنوز با استاندارد قدیمی کار میکند فقط چون تغییر آن بسیار پرهزینه است؛ در فناوری اطلاعات و تغییرات سازمانی و زندگی شخصی و سیاست هم همین موضوع صدق میکند.
اما نکتهی مهم این است که وابستگی به مسیر تاریخی به معنی جبر تاریخی نیست.
کشورها میتوانند با "نقطه عطف" مسیرشان را عوض کنند؛ اساساً انقلابها، جنگها، اصلاحات بزرگ، بحرانهای اقتصادی و اعتراضات برای نیل به این نقاط عطف هستند.
×××
تصور کنید وقتی از کیر وابستگی به مسیر تاریخی بالا برویم دیگر چه نیازی به این نقاط عطف بوده؟ اگر شعور مردمان گذشته عمود بر شعور حال حاضر ماست پس آیا ما روند تکامل معکوس را طی کردهایم؟
×××
گذشته بد نیست؛ پرسش این است که گذشته را تبدیل به بت کنیم یا ابزار؟
تاریخ لزوماً آزمون تکامل داروینی نیست که "هرچه بقا یافت بهتر است" همچنین قُرمهسبزی هم نیست هرچه بماند بیشتر جا میافتد!
×××
مسئله این نیست که از گذشته بالا برویم یا در آن بمانیم؛ مسئله این است که بدانیم کدام بخش گذشته "سرمایهی نهادی" است و کدام بخش "زنجیر"؟
باید از زنجیرها وارهید... جنگها و انقلابها برای وارهیدن از زنجیرهاست هرچند گاهی این نقطهی عطف نیز فقط یک مسیر وابستهی جدید میسازند...
×××
ولی باید بدانیم که هر نقطهی عطف مناسب زمانهی خویش است و نسخهای برای امروز و فردا نیست!
www.Soroushane.ir
